BESLENME

• Büyüme ,yaşamın sürdürülmesi ve sağlığın korunması
  için besinlerin kullanılmasıdır.

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME

• Tüm besin ögelerinin doğru miktar ve oranlarda tüketilmesi olarak tanımlayabiliriz.
  
• Denge tüm öğünler ve öğünler arasında sağlanmalıdır.

BESİN GRUPLARI

• Beslenmemiz için gerekli protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve mineraller besinlerle sağlanır, bu besinleri 5 ana  grupda değerlendiriyoruz.
   1. Et ve benzerleri
   2. Süt ve türevleri
   3. Tahıllar
   4. Sebze ve meyveler
   5. Yağ ve şekerler

ET ve BENZERLERİ

• Dana, koyun, hindi,tavuk, balık etleri, fındık, fıstık,ceviz gibi yiyeceklerle, yumurta bu grupdadır.
  
• Bu grupdaki besinler diğer besinlere oranla daha fazla protein içerirler. Demir, Çinko ve B vitaminlerinden  zengindirler.

SÜT ve TÜREVLERİ

• Süt, yoğurt, peynir gibi ürünler bu grupdadır.
  
• Bu grupdaki besinler protein ve kalsiyumdan zengin, yağ ve vitaminler için de iyi kaynaklardır.

TAHILLAR

• Buğday, pirinç,mısır ve bunlardan elde edilen un, ekmek, makarna, bulgur ve benzeri besinler bu grupda yer alır.   Bu grupdaki besinler önemli karbonhidrat kaynağıdırlar,işlenmemiş olarak tüketilenler B vitaminleri için kaynak     oluştururlar.

SEBZELER VE MEYVELER

• Her türlü sebze ve meyve bu grupda yer alır. Sebze-meyvelerin önemli bir kısmı sudur, diğer kısımları ise    vitamin-mineral, protein ve karbonhidrattan oluşur.
  
• Bu grup özellikle C vitamini kaynağıdır.

YAĞ ve ŞEKERLER

• Bu grup besinler ,diğer grup besinlerden elde edilir. Şekerler saf karbonhidrattır. Tereyağı A vitamini, sıvı  yağlarda E vitamini içerir.

AKDENİZ BESLENME TARZI

• Son yıllarda ìAkdeniz Beslenme Tarzıî kavramı, sağlıklı beslenme ve kalp hastalıkları yönünden kabul görmüş bir     beslenme şeklidir.
  
• Bu tarzda dikkati çeken önemli noktalar;
   - Sebze meyvelerin çok çeşitli ve bol tüketilmesi,
   - Beyaz et, taze ve kuru baklagillerin, bol miktarlarda tüketilmesi
   - Bitkisel yağlar, özellikle zeytinyağı tüm yemeklerde kullanılması ve diğer yağların yerini almış olması,
   - Kırmızı et ve hayvansal yağların kullanımı son derece düşük miktarlarda olduğu görülmektedir.

SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

• Kalp damar hastalıkları risk faktörlerini azaltır, (şişmanlık, hiperlipidemi)
  
• Koroner Kalp hastalıkları görülme sıklığını azaltır,
  
• Kansere karşı koruyucu etkileri vardır. ( özellikle kalın bağırsak ve meme kanseri)
  
• Gastrointestinal hastalıklar daha az görülmektedir. (Özellikle kabızlık ve safra taşları)

KANSIZLIK (Demir yetersizliği)

• Besinlerle vücuda alınan demir mineralinin yetersiz alımına bağlı olarak kanda demirin (hemoglobinin) düşük olmasıdır.
  
• Özellikle doğurganlık çağındaki kadınlarda, bebek ve çocuklarda sık görülür.

NEDENLERİ

• Beslenmede demir mineralinin yetersiz alınması :
  Demir yönünden zengin besinlerin tüketilmemesi sonucu oluşur.
  
• Demirin vücutta iyi kullanılmaması :
  Bitkisel kaynaklı besinlerde bulunan demirin vücutta kullanımı daha düşüktür. Bu nedenle C vitamini kaynağı besinlerle (Turunçgiller, yeşil yapraklı sebzeler, domates vb.) birlikte tüketilmelidir.
  
• Demir ihtiyacının artması :
  BELİRTİLERİ
  
• Yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi
• Nefes almada güçlük
  
• Bulanık görme, uykusuzluk, titreme, iştahsızlık
  
• Deride, göz kapaklarının iç kısmında, avuçta solukluk
  
• Çarpıntı -Bacaklarda ödem (parmakla basınca iz kalır)
  
• Kaşık tırnak
  
• Toprak yeme
  OLUŞAN SAĞLIK SORUNLARI
  
• Bebek ve Çocuklarda
  - Büyüme etkilenir
  - Okul başarısı azalır
  - Fiziksel aktivite azalır hastalıklar sık görülür
  
• Gebelerde
  - Anne ölümlerine neden olur
  - Bebek ölümleri artar
  - Düşük doğum ağırlıklı bebek doğar
  - Hastalıklar sık görülür
  
• Yetişkinlerde
  - İşgücü azalır, yorgunluk görülür
  - Hastalıklar sık görülür.
  ÖNLENMESİ
  
• Demir yönünden zengin kaynakların tüketilmesi gerekir. Et, tavuk, balık, karaciğer, yumurta, kurubaklagiller, tahıllar, yeşil yapraklı sebzeler, pekmez, tahin demir içerir.
  
• Kurubaklagil ve tahıl yemekleri C vitamini ile birlikte tüketilmelidir.
  
• C vitamini yönünden zengin turunçgiller, yeşil yapraklı sebzeler, karnabahar, lahana, patates, domates, yeşil biber gibi besinler her öğün yemeklerle birlikte tüketilmelidir.
  
• Kansız olan gebelerin demir ilaçları kullanması önerilir.
  
• Demirin vücutta kullanımını engelleyen çay ve kahve yemeklerle birlikte tüketilmemelidir. Öğün aralarında, açık ve limonla birlikte tüketilmesi uygundur.
  
• Ekmek, diğer unlu besinler (börek ve çörekler) mayalandırılarak tüketilmelidir.
  
• Kişisel temizlik kurallarına uyulmalıdır.

OSTEOPOROZ

• Kemiklerden kalsiyum kaybının artması sonucunda kemiklerin kolaylıkla kırılabilir hale gelmesidir. Kemiklerin mineral içeriği ve yoğunluğu azalır.
  Kimlerde Sık Görülür?
  
• Menapoza girmiş kadınlarda , yaşlılarda
  
• Fiziksel aktivitesi az olan kişilerde
  
• Yatağa bağımlı hastalarda
  Belirtileri Nelerdir?
  
• Bel kemiğinde ve bacaklarda eğrilikler
  
• Kolaylıkla oluşan kemik kırıkları. Kırıklar sıklıkla kalça kemiğinde, el bileğinde ve bel kemiğinde görülür.
  Öneriler :
  
• Çocukluk çağında kalsiyumdan zengin besinlerin tüketilmesi ve spor yapması yetişkinlik çağında osteoporozdan korunmayı sağlar.
  
• Güneş ışınlarından uygun şekilde ve düzenli olarak yararlanılmalıdır.
  
• Aşırı tuz ve tuzlu besinler tüketilmemelidir, sofrada tuz kullanılmamalıdır.
  
• Aşırı yağlı ve şekerli besinler tüketilmemelidir.
  
• Sigara ve alkolden sakınılmalıdır.
  
• Fiziksel aktivite arttırılmalıdır. Haftada en az 2-3 kez 45 dakika yürünmelidir.
  
• Süt ve ürünleri her gün en az 2 porsiyon tüketilmelidir.(İki su bardağı süt veya yoğurt, 1 kibrit kutusu peynir)
  
• Menapoz döneminde beden kitle indeksinin (ağırlık/boy m2) 26-27 arasında olması osteoporoza karşı koruyucudur.
  
• Aşırı zayıflıktan kaçınılmalıdır.
  
• Kalsiyumun en iyi kaynağı: Süt ve süt ürünleridir. Yeşil yapraklı sebzeler, kurubaklagiller, pekmez de kalsiyumdan zengin kaynaklardır.

ŞİŞMANLIK - OBEZİTE

• Obezite veya adipozite olarak da bilinir. Depo yağlarının yağsız vücut kitlesine oranla artması ve normal kabul edilen değerlerin üzerine çıkmasıdır. Oluşumuna çeşitli faktörler etki etmekle birlikte genelde neden, harcanandan fazla kalori alınmasıdır.
  
• Şişmanlığın sınıflandırılmasında çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Ancak BKİ (Beden kitle indeksi) kullanılarak da yapılabilir.
  
• Şişmanlık, hiperlipidemi, diyabet vb gibi hastalıklara zemin hazırladığından tedavi edilmesi gerekmektedir. Ancak, tedavide başarılı olabilmek için, diyet, egzersiz, davranış tedavisi gibi üçlü bir yöntem izlenmelidir. Uygulanacak diyet, hastaya en fazla haftada bir kilo verdirecek kadar planlanmalıdır, aksi halde vücut yağsız kitlesinde de kayıplar olur ve bu durum kişinin sağlığını şişmanlığından daha fazla tehlikeye sokar.

ZAYIFLIK

• Vücut ağırlığının olması gereken kilonun altında olması.
  
• Değerlendirme BKI esas alınarak yapılmaktadır. Zayıflık kadın ve erkeklerde hastalık riskini arttıran bir faktördür. BKİ 16 nın altında olduğunda erkeklerde ölüm 3 kat artış göstermektedir.
  
• Zayıflık; kronik barsak enfeksiyonları, yeterli besin bulamama, aşırı enerji harcama gibi toplumsal nedenler yanında, kanser, hipertroidizm gibi hastalıklar, psikolojik ve emosyonel stres gibi nedenlerle ortaya çıkar.
  BEDEN KİTLE İNDEKSİ BKI (Body Mass Index-BMI)
  Beden Kitle İndeksi-Yetişkinlerde ağırlık-boy ilişkisine göre şişmanlığı en iyi gösteren ve kolay uygulanabilen bir indekstir.
  Ağırlığın, boy uzunluğunun karesine bölünmesi ile bulunur
  BKİ= Ağırlık (kg)/ Boy2 (m)
   BKI ÖLÇÜM DEĞERLENDİRMESİ
  
• 19-35 yaş arasında BKİ;
  - 20-24.9 arası ideal indeks aralığı,
  - 25 - 29.9 arası overweight (toplu - ağırlığı istenenden fazla),
  - 30 üzeri şişman,
  - 40 üzeri ise aşırı şişman olarak kabul edilmiştir.
  
• 25-34 yaş arası bireyler için BKİ=20-25 ideal indeks aralığını ve en düşük hastalık riskini gösterir.
  BKI YÜKSEK OLDUĞU DURUMLARDA
  
• BKI, 25 in üzerine çıktığında ölüm riski dereceli olarak artmaktadır. Özellikle kalp-damar hastalıkları, diyabet ve safra kesesi hastalıkları bu yönden önem taşır.
  
• Beden kitle indeksi ile kan kolesterol düzeyi arasında pozitif bir ilişki mevcuttur. BKİ > 35 olanlarda BKİ= 20-25 olanlara oranla diyabetin görülme sıklığı 5 kat daha fazladır.
  
• Menapoz sonrası kadınlarda BKİ arttıkça göğüs kanserine yakalanma riski de artmaktadır.
  BKI DÜŞÜK OLDUĞU DURUMLARDA
  
• BKI<20 olanlarda sindirim sistemi ve akciğer hastalıkları nedeniyle yaşam süresi daha kısadır. Bu nedenle orta düzeyde mortalite riskine sahiptirler. BKI<16 olanlarda mortalite 3 kat artmakta, BKI<16 olan annelerin bebeklerinin % 50 den daha fazlasının doğum ağırlığı 2.5 kg nin altında olmaktadır.